Mục Lục | Tựa | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14

V. TÌM HIẾU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC VÀ THI CỬ NƯỚC NHÀ

Đó là một chương trình hoàn toàn bật gốc theo Tây, và mắc vào tất cả những lỗi lầm của họ: thiếu căn bản, rậm lời, kềnh cơi, bã rác, và tất nhiên là quá nặng. Đã thế vì những điều kiện đặc thù của nước nhà nên sự nặng trở thành quá đáng, sau đây là vài lý do.  

Trứơc hết vì không thể thiết lập chương trình giáo dục mà không kể đến thực tế, bởi vậy phải kể tới sự nghèo. Vì nước ta nghèo nên lớp học quá đông trên dưới một trăm; đang khi Tây Âu chỉ đến 40 thì người ta đã kêu S.O.S. Ta có thể làm gì để sửa lại. Bắt các trường rút bớt số học sinh mỗi lớp? Việc đó phải làm, nhưng cũng chỉ đến một độ số nào, vì rút số học trò xuống thì học phí tăng cao, con nhà nghèo làm sao theo được, nên hố chia rẽ giữa giàu và nghèo được mở rộng thêm. Vậy thì cùng với sự rút số học trò nên nghĩ đến việc rút chương trình. Có thể làm được chăng? Thưa có thể lắm và rất nên làm. Bắt một người biết tất cả các môn học cách thông thạo là một thói quen di truyền của óc quý phái Salon Tây Phương không phải lao tác nên có nhiều giờ nhàn rỗi. Ngày nay trên thực tế chỉ cần biết một khoa đến độ chuyên môn, còn tất cả chỉ cần biết kiểu thường thức. Nếu quan niệm như thế chương trình có thể rút nhẹ đi ít ra tới ½ ở Trung học và 2/3 ở Tiểu học. Thì giờ dư ra để dành cho các khóa học thưa ra, thay vì khóa học 50 phút thì rút xuống 40 thí dụ. Ngoài ra, có thể góp vào cho kỳ hè dài ra đủ ba tháng.  

Điểm thứ hai là nước ta ở vào nhiệt đới nóng nực hơn các nước Tây Phương nên không thể nào có đủ điều kiện thuận lợi để học như trẻ Tây. Bắt học y như trẻ Tây là làm hại sức khoẻ các em. Nhưng hình như chương trình của ta còn nặng hơn chương trình Tây và chấm thi nhất định ngặt hơn Tây. Bên Pháp tỉ lệ đỗ thường quá 50 phần trăm (năm rồi 67 phần trăm trong đó có 14 phần trăm không phải thi oral. Chỉ những thí sinh dưới 12/20 tức từ 8/20 mới phải vào oral). Bên Việt Nam ai cũng biết là số đậu bên dưới mức đó rất xa. Quan sát các kỳ thi ta nhận thấy quả là sự vắt chanh cho kỳ hết mọi giọt nước, hình như các nhà chấm thi cũng như ra bài bảo nhau bóp cho nhàu nát cái sức tươi tắn, cái khả năng vươn lên của tuổi trẻ là cái cần thiết phải duy trì cho việc phát minh sau này. Một đứa trẻ vừa mở mắt ra đã phải học đến kiệt sức thì lớn lên còn dành được bao nhiêu khả năng để mà phát minh. Đó là điều làm bận tâm các nhà giáo dục. Người ta thí nghiệm và nhận ra rằng trẻ em cho đi học sớm từ 4 đến 5 tuổi về sau kém những đứa đi học từ 5 đến 6 tuổi (1). Đó có lẽ là lý do giải thích tại sao trẻ me ta ở Trung học thì thường hơn trẻ em Tây, nhưng rồi lên Đại học thì nói chung lại sút đi. Có lẽ trẻ em mình đã học kiệt sức ở Temps đầu đến khi lên Đại học thì chanh đã vắt kỹ quá. Trong quyển De la bête à l’ange ông De Marquette kể lại nhận xét của người Tây “thường thường trẻ con bản xứ đứng trên trẻ Tây ở Trung học, nhưng rồi dần dần thụt lùi nhường bước cho trẻ da trắng tiến lên trong hết mọi địa hạt” (tr.225). Sự kiện này tất có nhiều lý do phiền toái, nhưng một trong những lý do phải là hoàn cảnh: trẻ Tây ăn bơ sữa, mát trời, mùa rét đã có sưởi, sĩ số trong lớp thường chỉ độ 30 đứa, trường lại rất rộng rãi có đủ sân chơi… còn trẻ Việt cơm rau muống, nhà lợp tôn nóng như thiêu chứa 2 bố mẹ với 6-7 đứa con. Đến trường nhét vào lối một trăm trên dưới… thì tất nhiên có chút sinh lực nào phải tiêu trọn ở Trung học rồi. Tagore tiên sinh đã lập ra Đại học thiên nhiên là nhằm dành sức lực của trẻ em không bắt chúng phải dốc sạch khối sinh lực vào lúc thâu nhận kẻo hết hơi khi đến lượt phải đóng góp.  

Tuy có một thí nghiệm khác cho học sớm 3-4 tuổi, nhưng toàn bằng cách chơi, kể chuyện… không hại cho sức khoẻ, nhưng dầu vậy chưa chắc chắn những tiến bộ sớm đó có duy trì được mãi trên Đại học chăng?  

Một bài thi tú tài kiểu trắc nghiệm mà đến 5 trang lớn in ronéo chi chít với 120 câu hỏi mỗi câu hỏi phải chọn một câu trúng trong 4 câu thưa kèm, trong ngót hai tiếng đồng hồ mà phải bận rộn với 480 câu hỏi (120*4=480) thì quả là cái học vắt chanh, những kỳ thi mọi rợ như thế làm sao không gây thiệt sức khoẻ con em sau này.  

Càng đáng sợ hơn nữa là năm học kéo dài, kỳ thi liên miên: cả thầy lẫn trò hầu không biết đến kỳ nghỉ hè là gì nữa. Cần phải nghĩ đến sức khoẻ của các em, đó là vốn liếng của quê nước không nên phung phí một cách vô ích như vậy. Cần phải tổ chức học và thi cử để mỗi năm thầy cũng như trò bất kỳ lớp nào cũng được vài ba tháng nghỉ hè. Nên rút nhẹ chương trình: để được như thế bắt chương trình theo thời gian, không nên ép thời gian vào chương trình, và nên tổ chức thi một khóa mà thôi. Thuận tiện cho hết mọi người. Nước Pháp cũng vừa bỏ kỳ thi khóa hai. Ta nên bắt chước vì cần phải nghĩ đến sức khoẻ của học sinh, sinh viên. Thi hai khóa làm sao có được 3 tháng hè. Chấm rộng thí dụ 75% được thì thi một khóa còn hơn thi hai khóa cộng lại chưa được 50% đỗ. Về điểm này số đỗ của ta chỉ được chung quanh 20-30% tưởng thế là duy trì giá trị tấm bằng nhưng thực ra đó là duy trì cái óc trưởng giả quý phái của thực dân trối lại bao hàm một hay nhiều khuyết điểm sau đây:  

Phương pháp dạy quá dở nên phần lớn trẻ em không hiểu.  

Chương trình quá nặng ngoài sức trung bình của phần lớn trẻ em.  

Học sinh lười…  

Vậy cần phải sửa chữa lại một trong ba hay cả ba điểm đó sao cho số thi phải đỗ xuýt xoát ¾ thì mới là bình thường. Còn lại ¼ để phạt những em lười hay không đủ khả năng. Còn phương pháp dạy dở thì cố cải thiện thí dụ dạy sinh ngữ nhiều giáo sư chỉ chuyên dạy ngữ luật, cho nom de famille v.v…, còn tập đọc và bắt học thuộc lòng thì hầu không có. Số dạy thất cách như thế lại chiếm quá nửa, có lẽ vì thiếu những lớp huấn nghiệp. Dạy học dở là việc của giáo chức cũng như chương trình quá nặng là việc của Bộ Giáo Dục, phải tìm cách sửa lại, không nên đem tất cả hậu quả do sự bê tha của người lớn đổ trút lên đầu trẻ, làm héo sầu niềm tươi vui của tuổi niên thiếu. Biết bao em đã trượt một cách oan uổng (vì chương trình quá nặng hoặc lối chấm lấy oai) phải bỏ học hoặc chậm lại vài năm và sẽ mất cả hứng thú với việc học. Nếu thật chúng lười thì thầy dạy, nhà trường và gia đình cũng có trách nhiệm. Còn chương trình nặng thì bớt đi, chỉ nên giữ lại những yếu tố cần cho đời sống thông thường, nghĩa là ít hơn chương trình có quy mô chúng ta sẽ trở lại từng điểm then chốt trong các chương sau. Ở đây chúng tôi chỉ xin các ngài đừng sợ mảnh bằng xuống giá. Sợ như thế là do ảnh hưởng Pháp. Người Pháp hỏi Anh có bằng gì? Người Đức thì hỏi Anh biết gì. Còn người Anh thì hỏi Anh có khả năng nào? Anh làm được gì đây? Chúng ta nên theo người Anh. Đừng tiếc nuối ảnh hưởng của Pháp vì tuy trọng văn bằng hơn đâu hết nhưng nay dẫn đầu thế giới về thành công là Mỹ, còn về văn hóa là Đức. Cả hai nước đều không ngặt trong việc thi cử như Pháp.